ขึ้นทะเบียนโดรนเกษตรกรรม (Agricultural Spraying Drone) ในไทย 2569: กฎหมาย และใบอนุญาต

โดรนเกษตรกรรม (Agricultural Drone) เช่น DJI Agras T40, T25, T50 หรือ XAG มีบทบาทสำคัญอย่างมากในเกษตรกรรมยุคใหม่ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากโดรนเกษตรกรรมมีขนาดใหญ่และน้ำหนักตัวเครื่องพร้อมสารฉีดพ่น เกิน 25 กิโลกรัม กฎหมายการบินของไทยจึงจัดอยู่ในประเภทโดรนขนาดใหญ่พิเศษซึ่งมีเงื่อนไขการขออนุญาตเฉพาะ

1. ข้อกำหนดทางกฎหมายสำหรับโดรนเกษตรกรรม (> 25 กิโลกรัม)

• ต้องได้รับอนุมัติพิเศษจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม / CAAT: โดรนที่มีน้ำหนักเกิน 25 กิโลกรัมขึ้นไป ไม่สามารถบินได้ทันทีด้วยใบอนุญาตปกติ ต้องยื่นคำขออนุมัติเป็นกรณีพิเศษ
• ขึ้นทะเบียนเครื่องวิทยุ กสทช.: เนื่องจากใช้คลื่นความถี่สูงและกำลังส่งวิทยุสูง ต้องมีใบอนุญาตครอบครอง คท.30
• ประกันภัยบุคคลที่ 3 วงเงินคุ้มครองสูง: ต้องจัดทำประกันภัยรับผิดชอบต่อบุคคลที่สามตามที่กฎหมายกำหนดเพื่อคุ้มครองความเสียหายต่อพืชผล สัตว์เลี้ยง หรือบุคคลข้างเคียง

อีกประเด็นที่มักถูกมองข้าม: การรับจ้างพ่นยาหรือพ่นปุ๋ยเข้าข่าย "การบินเชิงพาณิชย์" ตามนิยามของ CAAT เพราะเป็นการบินเพื่อรับค่าจ้างหรือสร้างรายได้ ผู้ประกอบการโดรนเกษตรจึงอาจต้องจดทะเบียนเป็นผู้ประกอบการอากาศยานไร้คนขับ (UAS Operator Certificate) เพิ่มจากใบอนุญาตนักบินส่วนบุคคล อ่านรายละเอียดในบทความ บินโดรนเชิงพาณิชย์ในไทย ต้องขออนุญาตอะไรบ้าง

ตารางเปรียบเทียบ: โดรนเกษตรเกิน 25 กก. vs โดรนทั่วไป

หัวข้อ	โดรนเกษตร (พร้อมสารพ่นเกิน 25 กก.)	โดรนทั่วไป (มีกล้อง ไม่เกิน 25 กก.)
การขึ้นทะเบียน กสทช. (คท.30)	ต้องมี — ใช้คลื่นความถี่สูง กำลังส่งวิทยุสูง	ต้องมี — โดรนติดกล้องทุกรุ่น ไม่ดูน้ำหนัก
การอนุญาตฝั่ง CAAT	ขออนุมัติเป็นกรณีพิเศษจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม / CAAT	ใบอนุญาตนักบิน + ใบทะเบียนอากาศยาน ผ่าน UAS Portal
ประกันภัยบุคคลที่ 3	ขั้นต่ำ 1,000,000 บาทต่อครั้ง งานเชิงพาณิชย์แนะนำ 5–10 ล้านบาท	ขั้นต่ำ 1,000,000 บาทต่อครั้ง จึงขอใบอนุญาต CAAT ได้
เอกสารหลักในการยื่นขอ	หนังสือรับรองการฝึกอบรม แผนผังพื้นที่การบิน แผนความปลอดภัย กรมธรรม์ประกันภัย	บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน รูปโดรน รูป Serial Number ใบเสร็จรับเงิน

2. ขั้นตอนการเตรียมเอกสารสำหรับนักบินโดรนเกษตร

3. กฎการบินที่โดรนเกษตรต้องปฏิบัติตามทุกครั้ง

แม้ได้รับอนุมัติครบแล้ว ทุกไฟลต์พ่นสารยังต้องปฏิบัติตามกฎการบินพื้นฐานอย่างเคร่งครัด

• บินเฉพาะเวลากลางวัน (พระอาทิตย์ขึ้น–ตก) และมองเห็นอากาศยานด้วยสายตาตลอดเวลา (Visual Line of Sight)
• ห้ามบินสูงเกิน 90 เมตร (300 ฟุต) จากพื้นดิน
• รักษาระยะห่างจากบุคคล สิ่งก่อสร้าง และยานพาหนะที่ไม่เกี่ยวข้องอย่างน้อย 30 เมตร ห้ามบินเหนือฝูงชน และกันคนงานออกนอกแนวพ่นสารทุกครั้ง
• ห้ามบินในรัศมี 9 กิโลเมตรจากสนามบินหรือเหนือเขตหวงห้ามเว้นแต่ได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร — เช็กแผนที่ No-Fly Zone ผ่านแอป CAAT / UAS Portal หรือ GEO Zone ในแอป DJI Fly ก่อนบินทุกครั้ง ดูในบทความ คู่มือพื้นที่ห้ามบินโดรน (No-Fly Zone) ในไทย
• หากจำเป็นต้องบินในเขตควบคุม ต้องขออนุญาตเป็นกรณีพิเศษจาก CAAT และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องล่วงหน้าอย่างน้อย 15–30 วัน

4. โทษหากบินโดรนเกษตรโดยไม่ได้รับอนุญาต

ความผิดมีสองชั้น: การใช้คลื่นความถี่โดยไม่ได้รับอนุญาต (ไม่ลงทะเบียน กสทช.) ผิด พ.ร.บ. วิทยุคมนาคม พ.ศ. 2498 จำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนการบินโดยไม่มีใบอนุญาต CAAT หรือไม่มีประกันบุคคลที่ 3 ผิด พ.ร.บ. การเดินอากาศ พ.ศ. 2497 จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และหากฝ่าฝืนในเชิงพาณิชย์อาจถูกเพิกถอนใบอนุญาตอย่างถาวร โดรนอาจถูกยึดเป็นของกลาง และหากสารที่พ่นสร้างความเสียหายโดยไม่มีประกันภัย เจ้าของต้องรับผิดทางแพ่งเองซึ่งอาจสูงถึงหลักล้านบาท

5. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของผู้ใช้โดรนเกษตร

• คิดว่ามีแค่ใบ คท.30 ของ กสทช. แล้วพ่นสารได้ทันที — โดรนเกิน 25 กิโลกรัมต้องได้อนุมัติพิเศษฝั่ง CAAT ก่อน
• ทำประกันขั้นต่ำ 1 ล้านบาททั้งที่รับงานเชิงพาณิชย์ต่อเนื่อง — งานเกษตรแนะนำวงเงิน 5–10 ล้านบาท
• ปล่อยกรมธรรม์หมดอายุ — ประกันบุคคลที่ 3 มีอายุ 1 ปี ต้องต่อล่วงหน้าอย่างน้อย 30 วัน แล้วนำกรมธรรม์ใหม่ไปอัปเดตใน UAS Portal

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

โดรนเกษตรทุกรุ่นต้องขออนุมัติพิเศษจาก CAAT หรือไม่?

ไม่ทุกรุ่น — เกณฑ์อยู่ที่น้ำหนักตัวเครื่องพร้อมสารฉีดพ่น หากเกิน 25 กิโลกรัม (เช่น DJI Agras T40, T25, T50 หรือ XAG) ต้องยื่นขออนุมัติเป็นกรณีพิเศษจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม / CAAT เพิ่มจากการขึ้นทะเบียน กสทช. ส่วนรุ่นที่น้ำหนักไม่เกินเกณฑ์นี้ให้ดำเนินการตามขั้นตอนปกติของทั้งสองหน่วยงาน

รับจ้างพ่นยาด้วยโดรน ต้องขออนุญาตอะไรเพิ่มจากการบินส่วนตัว?

เข้าข่ายการบินเชิงพาณิชย์ตามนิยาม CAAT ต้องมีใบอนุญาตนักบินส่วนบุคคลก่อน แล้วยื่นขอใบอนุญาตผู้ประกอบการ (UAS Operator Certificate) ผ่าน UAS Portal พร้อมแนบเอกสารบริษัทและกรมธรรม์ที่ครอบคลุมงานเชิงพาณิชย์ และทุกครั้งที่รับงานในพื้นที่พิเศษต้องขออนุญาตเจ้าของพื้นที่หรือหน่วยงานท้องถิ่นล่วงหน้า

โดรนเกษตรต้องทำประกันภัยวงเงินเท่าไร?

CAAT กำหนดขั้นต่ำ 1,000,000 บาทต่อครั้งจึงจะขอใบอนุญาตได้ แต่งานพ่นสารเสี่ยงสร้างความเสียหายต่อพืชผล สัตว์เลี้ยง และบุคคลข้างเคียงสูงกว่าการบินทั่วไป การใช้งานเชิงพาณิชย์จึงแนะนำวงเงิน 5–10 ล้านบาท

ใบอนุญาตโดรนเกษตรมีอายุเท่าไร และต้องต่ออายุเมื่อไร?

คท.30 ของ กสทช. มีอายุตลอดการใช้งานของโดรนเครื่องนั้น ใบอนุญาตผู้บังคับ CAAT อายุ 2 ปี ใบรับรองเครื่องอายุ 1 ปี และประกันบุคคลที่ 3 อายุ 1 ปี — ควรต่อกรมธรรม์ล่วงหน้าอย่างน้อย 30 วัน แล้วอัปเดตกรมธรรม์ใหม่ในระบบ UAS Portal รายละเอียดอยู่ในบทความ วิธีต่ออายุใบอนุญาตโดรน CAAT และดูแลทะเบียน กสทช. (คท.30)

บินพ่นสารใกล้สนามบินหรือใกล้ชุมชนได้ไหม?

ไม่ได้ — ห้ามบินในรัศมี 9 กิโลเมตรจากสนามบินเว้นแต่ได้รับอนุญาตเป็นกรณีพิเศษ ห้ามบินเหนือฝูงชน ต้องรักษาระยะห่างอย่างน้อย 30 เมตรจากบุคคลและสิ่งก่อสร้างที่ไม่เกี่ยวข้อง บินเฉพาะเวลากลางวัน สูงไม่เกิน 90 เมตร และหากแปลงอยู่ใกล้เขตควบคุมต้องขออนุญาตล่วงหน้าอย่างน้อย 15–30 วัน